Jako odpowiedzialny opiekun chcesz dla swojego czworonoga wszystkiego, co najlepsze. Profilaktyka to fundament zdrowia, ale czy wiesz, że podejście do immunologii naszych zwierząt ewoluuje?
Najnowszy raport Światowego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt (WSAVA) z 2024* roku rzuca nowe światło na szczepienie psa. Okazuje się, że kluczem nie jest szczepienie „na wszystko i często„, ale stworzenie planu szytego na miarę stylu życia Twojego pupila.
Oto co musisz wiedzieć, by chronić swojego psa mądrze i skutecznie.
Szczepionki zasadnicze – absolutna podstawa
W weterynarii, podobnie jak w medycynie ludzkiej, dążymy do odporności stadnej. Aby ją osiągnąć, każdy pies – niezależnie od tego, czy jest kanapowcem, czy sportowcem – powinien otrzymać zestaw tzw. szczepionek zasadniczych (podstawowych).
Do tej grupy należą preparaty chroniące przed chorobami, które mogą być śmiertelne i występują na całym świecie. Są to szczepienia przeciwko:
- Wirusowi nosówki psów (CDV),
- Adenowirusowi psów (CAV – zakaźne zapalenie wątroby),
- Parwowirusowi psów (CPV).
- Wścieklizna. W rejonach, gdzie występuje wścieklizna (a Polska do nich należy), szczepienie przeciwko tej chorobie również traktujemy jako zasadnicze i niezbędne.
- Co więcej, eksperci coraz częściej zaliczają do tej grupy szczepienie przeciwko leptospirozie – groźnej chorobie odzwierzęcej, szczególnie w regionach, gdzie jest ona powszechna.
Kalendarz szczepień szczeniaka – uwaga na lukę immunologiczną
Największym wyzwaniem u maluchów są przeciwciała otrzymane od mamy. Z jednej strony chronią szczenię, z drugiej – mogą blokować działanie szczepionki. To zjawisko nazywamy „luką immunologiczną”. Dlatego jeden zastrzyk to za mało.
Nowoczesny schemat szczepień dla szczeniąt wygląda następująco:
- Start: Pierwsza dawka w wieku 6–8 tygodni.
- Kontynuacja: Kolejne dawki co 2–4 tygodnie.
- Finał serii: Ostatnia dawka musi być podana w wieku 16 tygodni lub później.
WSAVA zaleca dodatkową dawkę (lub badanie poziomu przeciwciał) w wieku 26 tygodni (ok. 6 miesiąca życia).
Dlaczego? Aby mieć pewność, że u szczeniąt, u których matczyne przeciwciała utrzymywały się wyjątkowo długo, na pewno wykształciła się odporność własna. To zmiana w stosunku do dawnych zaleceń, które sugerowały czekanie aż do 12. miesiąca życia.
Czy dorosłego psa trzeba szczepić co rok?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Odpowiedź brzmi: to zależy od rodzaju szczepionki.
Współczesne szczepionki przeciwko nosówce, parwowirozie i adenowirusowi (tzw. żywe modyfikowane) zapewniają odporność na wiele lat. Eksperci podkreślają, że podawanie ich dorosłym psom częściej niż co 3 lata jest zazwyczaj zbędne.
Inaczej wygląda sprawa ze szczepionkami „dodatkowymi” (nie-zasadniczymi), np. przeciwko kaszlowi kenelowemu (Bordetella) czy wspomnianej leptospirozie. Odporność po nich utrzymuje się krócej, zazwyczaj około roku, dlatego te preparaty należy odświeżać corocznie. Pamiętaj też o prawnym obowiązku szczepienia na wściekliznę – tutaj decydują lokalne przepisy (w Polsce co rok).
Zamiast automatu „jeden zastrzyk na wszystko”, porozmawiaj z lekarzem o corocznej kontroli zdrowia, podczas której dobierzecie tylko niezbędne w danym roku komponenty.
Małe rasy a ryzyko reakcji poszczepiennych
Jesteś właścicielem buldożka francuskiego, jamnika, boston teriera lub psa rasy miniaturowej? Musisz zachować czujność. Badania wskazują, że te rasy oraz psy o wadze poniżej 5 kg są bardziej narażone na niepożądane reakcje po szczepieniu.
Nie oznacza to, że masz rezygnować z ochrony! Ryzyko rośnie, gdy podczas jednej wizyty podaje się wiele szczepionek naraz. Warto rozważyć rozdzielenie szczepień na osobne wizyty, aby nie obciążać nadmiernie organizmu małego pacjenta. Co ważne – nie zaleca się zmniejszania dawki szczepionki (np. podawania połowy ampułki), ponieważ producenci nie gwarantują wtedy skuteczności.
Podsumowanie
Szczepienie psa to nie tylko rutynowy obowiązek, ale świadoma decyzja o jego zdrowiu. Dążymy do tego, by zaszczepić każde zwierzę szczepionkami zasadniczymi, ale robić to tak rzadko, jak to możliwe przy zachowaniu pełnej ochrony.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy muszę szczepić psa, który jest stary i nie wychodzi z domu?
Tak. Układ odpornościowy starszych psów może działać słabiej w kontakcie z nowymi patogenami. Choć psy te często mają dobrą pamięć immunologiczną po szczepieniach z młodości, zaleca się doszczepianie ich szczepionkami zasadniczymi co 3 lata. Pamiętaj też, że wirusy (np. parwowirusa) możesz przynieść do domu na butach.
Czy mogę sprawdzić, czy mój pies potrzebuje szczepienia zamiast robić zastrzyk?
Tak, to doskonała alternatywa. Możesz wykonać badania serologiczne (testy na poziom przeciwciał) w kierunku nosówki, parwowirozy i adenowirusa. Jeśli wynik jest pozytywny, oznacza to, że Twój pies jest chroniony i nie potrzebuje w tym momencie kolejnej dawki tych konkretnych szczepionek. Warto pamiętać, że nie stosuje się tej metody rutynowo dla leptospirozy czy kaszlu kenelowego, ponieważ tam mechanizmy odporności są inne lub krótsze.
Mój szczeniak skończył 12 tygodni. Czy to koniec szczepień?
Zdecydowanie nie. Szczepienie zakończone w 10-12 tygodniu może być nieskuteczne przez przeciwciała od matki. Ostatnia dawka szczepień szczenięcych powinna być podana w wieku 16 tygodni lub później, a dla pewności warto podać dawkę przypominającą (lub zbadać krew) około 26. tygodnia życia.
Co to są szczepionki dodatkowe?
To szczepienia zalecane w zależności od stylu życia psa. Należą do nich np. szczepionka przeciwko Bordetella bronchiseptica (kaszel kenelowy) czy wirusowi parainfluenzy. Jeśli Twój pies chodzi do psich przedszkoli, hoteli lub na wystawy, te szczepienia mogą być dla niego kluczowe.
Czy szczepionki są bezpieczne dla małych psów?
Szczepionki są bezpieczne, ale małe psy (poniżej 5 kg) mogą częściej reagować gorszym samopoczuciem lub obrzękiem. Najbezpieczniej jest nie podawać im wielu preparatów podczas jednej wizyty, lecz rozłożyć je w czasie.
Mój dorosły pies ma „dziurę” w szczepieniach od kilku lat. Czy muszę powtarzać całą serię jak u szczeniaka?
W przypadku szczepionek żywych zasadniczych (nosówka, parwo, adenowirus) – nie. U dorosłego psa (powyżej 26. tygodnia życia) pojedyncza dawka żywej szczepionki zazwyczaj wystarcza do szybkiego odbudowania odporności. Nie ma potrzeby stosowania dwóch dawek w odstępie kilku tygodni, jak u szczeniąt.
Wyjątkiem jest szczepienie na leptospirozę lub inne szczepionki zabite – jeśli przerwa była długa, zazwyczaj trzeba podać dwie dawki w odstępie 2-4 tygodni, aby „przypomnieć” organizmowi, jak ma się bronić.
Czy szczepienie przeciwko leptospirozie jest bezpieczne? Słyszałem, że powoduje reakcje alergiczne.
Szczepionki przeciwko leptospirozie należą do grupy szczepionek zabitych (bakteryn) i historycznie częściej wiązano je z reakcjami niepożądanymi. Jednak nowoczesne preparaty są znacznie lepiej oczyszczone (np. zawierają mniej bydlęcej albuminy), co zmniejszyło ryzyko reakcji. Biorąc pod uwagę, że leptospiroza jest groźną chorobą, która może przenieść się na ludzi, korzyść ze szczepienia w rejonach endemicznych zazwyczaj przewyższa ryzyko.
Czy powinnam szczepić sukę w ciąży, żeby szczenięta miały lepszą odporność?
Zasadniczo – nie. Nie zaleca się rutynowego szczepienia ciężarnych suk. Najlepiej zaszczepić suczkę przed planowanym kryciem. Jeśli szczepienie w ciąży jest absolutnie konieczne (np. w schronisku o wysokim ryzyku), unika się szczepionek żywych, chyba że producent wyraźnie dopuszcza takie użycie. Żywy wirus (zwłaszcza panleukopenii u kotów, ale zasada ostrożności dotyczy też psów) może uszkodzić płody.
Mój pies bierze sterydy. Czy mogę go zaszczepić?
To zależy od dawki i czasu leczenia. Krótkotrwałe leczenie przeciwzapalne sterydami zazwyczaj nie blokuje działania szczepionki. Jeśli jednak pies przyjmuje wysokie dawki immunosupresyjne (np. przy chorobach autoimmunologicznych), szczepienie może być nieskuteczne lub ryzykowne. W takiej sytuacji zaleca się odłożenie szczepienia do czasu zakończenia terapii (np. 2 tygodnie po) lub wykonanie badania poziomu przeciwciał, aby sprawdzić, czy pies jest bezpieczny.
Czy szczepionki homeopatyczne (nosody) działają?
Nie. Według WSAVA i opartej na dowodach medycyny weterynaryjnej, preparaty homeopatyczne („nosody”) nie są w stanie wywołać odporności ochronnej przeciwko chorobom zakaźnym. Nie mogą zastępować tradycyjnych szczepień.
*Wytyczne z 2024 roku dotyczące szczepień psów i kotów • © 2024 WSAVA
Źródło: https://wsava.org/global-guidelines/vaccination-guidelines
